Trẻ tự kỷ lớn lên sẽ như thế nào? Ba mẹ nên chuẩn bị gì

Rate this post

Có những đêm ba mẹ nằm nghĩ về con. Con lớn lên sẽ ra sao? Con có đi học, đi làm, tự lo cho mình được không? Đây là nỗi lo rất thật, và ba mẹ không đơn độc.

Bài này không hứa điều gì dễ nghe. Chúng ta sẽ nói thật về câu hỏi trẻ tự kỷ lớn lên sẽ như thế nào, rồi đi qua từng giai đoạn để xem ba mẹ có thể xây nền gì cho con.

Trẻ tự kỷ lớn lên sẽ như thế nào? Chưa ai nói trước được

Ba bạn nhỏ đứng trong vòng tròn, cùng chơi chuyền vòng qua gậy cắm trên cọc xanh

Ba bạn cùng chơi chuyền vòng, mỗi bạn đứng một chỗ (Chi nhánh Quận 8)

Chưa ai biết chắc, kể cả bác sĩ hay chuyên gia. Mỗi trẻ một khác. Không ai nhìn con lúc nhỏ mà nói trước được con sẽ thế nào khi trưởng thành.

Theo cơ quan y tế công cộng của Hoa Kỳ (CDC), tự kỷ bắt đầu từ nhỏ và có thể theo một người suốt đời. Nhưng biểu hiện có thể thay đổi theo thời gian. Có người nói chuyện rất giỏi, có người chưa nói. Có người cần giúp nhiều mỗi ngày, có người đi làm và sống với rất ít hỗ trợ.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng nói tương tự. Người tự kỷ khác nhau nhiều về khả năng và nhu cầu, và nhu cầu ấy đổi theo năm tháng.

Vì vậy ba mẹ đừng tin những câu quá chắc, dù là “rồi con sẽ như bao bạn khác” hay “con sẽ không làm được gì”. Cả hai đều chưa đúng.

Bốn điều ảnh hưởng đến cuộc sống của con sau này

Không ai nắm hết được tương lai. Nhưng có vài điều ba mẹ có thể để ý và góp sức từng ngày.

  • Mức hỗ trợ con cần. Có con cần người bên cạnh nhiều, có con chỉ cần nhắc ở vài việc.
  • Cách con nói ra điều con muốn. Có thể bằng lời, cử chỉ hoặc tranh. Con nói được điều mình cần thì đỡ khóc, đỡ bức xúc hơn.
  • Những việc con tự làm được. Tự ăn, tự mặc, tự đi vệ sinh, tự dọn đồ của mình.
  • Nơi con sống và học. WHO nhấn mạnh rằng cách xã hội đón nhận và hỗ trợ người tự kỷ ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống của họ.

Cũng cần nói rõ, theo trang của Cơ quan Y tế Quốc gia Anh (NHS), tự kỷ không phải là bệnh, nên không có cách nào làm nó mất đi hẳn. Nhưng có nhiều cách giúp con sống tốt hơn, và có nơi để ba mẹ nhờ hỗ trợ. Mục tiêu không phải làm con “giống người khác”, mà là giúp con sống thoải mái và làm được nhiều việc nhất có thể.

Đọc thêm: Trẻ Bị Tự Kỷ Có Chữa Được Không?

Ba mẹ có thể làm gì theo từng giai đoạn

Bé trai áp hai tay lên má cười trước gương, bắt chước thẻ hình có chữ Vui

Bé bắt chước nét mặt vui theo thẻ hình (Chi nhánh Quận 8)

Hai bé bò bằng tay chân trên sàn gỗ, nhặt bóng màu bỏ vào đúng vòng cùng màu

Bé bò nhặt bóng bỏ vào vòng cùng màu (Chi nhánh Quận 8)

Mỗi giai đoạn có vài việc quan trọng. Ba mẹ không cần làm hết cùng lúc. Hãy chọn một hai việc hợp với con rồi làm đều mỗi ngày.

Tuổi mầm non – giúp con hiểu và nói ra điều con muốn

CDC cho biết giúp đỡ sớm có thể mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển của trẻ. Ở tuổi này, nền quan trọng nhất là chơi, nói chuyện và hiểu nhau.

  • Chơi cùng con mỗi ngày. Ngồi ngang tầm mắt con. Chơi theo điều con thích, rồi thêm vào một chút. Con xếp xe thì ba mẹ đưa thêm một chiếc xe.
  • Nói ngắn, rồi chờ. Nói một câu ngắn, như “Con muốn bánh”. Sau đó đợi vài giây cho con đáp, dù bằng ánh mắt, tiếng hay cái chỉ tay.
  • Cho con một cách để xin. Con chưa nói được thì dạy con chỉ, đưa thẻ tranh hoặc kéo tay ba mẹ. Con xin được thì con bớt la hét.
  • Tập việc nhỏ. Tự rửa tay, tự cất giày, ngồi vào bàn ăn. Làm cùng con trước, rồi giảm dần phần giúp.

Đọc thêm: Trẻ Tự Kỷ Có Nói Được Không?

Tuổi tiểu học – giúp con theo kịp nếp lớp

Đi học là lúc con gặp nhiều thay đổi. Chỗ ngồi mới, tiếng ồn, giờ ra chơi, nhiều bạn. Ba mẹ tập trước ở nhà sẽ giúp con đỡ lo.

  • Nói trước cho con biết sắp làm gì. Dán lịch bằng tranh ở nhà, ví dụ dậy, ăn sáng, đi học. Con nhìn thấy việc sắp tới thì đỡ hoảng khi có thay đổi.
  • Chia sẻ với cô giáo. Nói cho cô biết con thích gì, sợ gì, và con làm gì khi khó chịu. Nhờ cô dạy con cách xin giúp đỡ.
  • Cho con tự làm nhiều việc hơn. Tự ăn, tự mặc, tự đi vệ sinh, tự soạn cặp. Những việc này giúp con tự tin ở lớp.
  • Dạy con nói “con cần giúp” và “con không muốn”. Con biết nói câu đó thì ít phải dùng hành động mạnh để báo cho người lớn biết.

Tuổi thiếu niên – giúp con hiểu cơ thể, bạn bè và điều mình cảm thấy

CDC cho biết thanh thiếu niên tự kỷ có thể khó kết bạn, khó nói chuyện với bạn và người lớn, và khó hiểu điều trường lớp mong đợi. Lo âu, buồn chán cũng hay gặp hơn.

  • Nói sớm về cơ thể đang thay đổi. Dùng lời đơn giản, có tranh nếu cần. Dạy rõ chỗ nào là riêng tư, ai được chạm vào con và khi nào con được nói “không”.
  • Tập chuyện bạn bè từng bước. Cách chào, cách rủ bạn chơi, cách rút lui khi mệt. Các nhóm theo sở thích như vẽ, nhạc, máy tính thường dễ làm quen hơn.
  • Để ý con có đang quá căng thẳng không. Ngủ kém, sợ đến lớp, thu mình, hay cáu hơn trước. Những dấu hiệu này nên được bác sĩ xem xét.
  • Cho con chọn những việc nhỏ. Chọn áo, chọn món ăn, chọn việc làm cuối tuần. Con quen tự quyết thì sau này đỡ lệ thuộc.

Tuổi trưởng thành – chuẩn bị cho cuộc sống ngoài vòng tay ba mẹ

CDC nói rằng khi rời trường, người tự kỷ có thể cần thêm sự giúp đỡ để sống khỏe và tham gia cuộc sống chung. Ba mẹ nên nghĩ đến chuyện này từ sớm, nhưng làm chậm rãi.

  • Tập việc nhà và việc hằng ngày. Giặt đồ, nấu món đơn giản, mua đồ, dùng tiền, đi xe. Chia từng bước nhỏ, dán tranh các bước nếu con cần.
  • Cho con thử làm việc. Có thể là việc phụ giúp, việc tình nguyện hoặc việc bán thời gian. Quan sát xem con hợp việc gì, ví dụ việc lặp lại, cần cẩn thận, ít ồn.
  • Tìm thêm người tin cậy. Người thân, thầy cô cũ, người bạn tốt. Để một ngày ba mẹ không có mặt, con vẫn có người để hỏi.
  • Giữ những điều con yêu thích. Một sở thích, một nhóm bạn, một nơi con thấy dễ chịu. Đó là chỗ dựa tinh thần lâu dài.

Ba điều ba mẹ nên giữ ở mọi giai đoạn

Các bạn nhỏ đứng chân trần trong vòng màu, chờ lượt chuyền vòng qua gậy dài

Các bạn tập chờ lượt và làm theo luật chơi (Chi nhánh Quận 8)

  1. Nhìn vào con hôm nay, đừng so với con nhà khác. Mỗi bước tiến nhỏ của con đều có giá trị.
  2. Dạy từng bước nhỏ và khen đúng việc con làm. Thay vì “con ngoan”, hãy nói “con tự cất giày rồi, giỏi quá”.
  3. Giữ sức cho chính ba mẹ. Nghỉ ngơi, chia việc với người thân, trò chuyện với ba mẹ khác có con tương tự. Con cần người lớn đủ sức để đi đường dài. Ba mẹ không có lỗi khi con tự kỷ.

Khi nào ba mẹ nên tìm đến người có chuyên môn

Bé trai nhìn gương, mím môi làm vẻ mặt tức giận giống thẻ hình đặt cạnh gương

Bé tập nhận ra và làm nét mặt tức giận (Chi nhánh Quận 8)

Bài này chỉ giúp ba mẹ hiểu thêm, không thay cho việc khám và đánh giá trực tiếp. Chỉ bác sĩ và chuyên gia mới đánh giá được con.

Ba mẹ nên đưa con đi gặp bác sĩ nhi, chuyên viên tập nghe và nói (âm ngữ trị liệu) hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy một trong các dấu hiệu sau.

  • Con chưa nói, ít đáp khi được gọi, ít nhìn, ít chơi cùng người khác.
  • Con mất những điều trước đây đã làm được.
  • Con lo lắng, buồn hoặc căng thẳng nhiều, ngủ kém, không muốn đến lớp.
  • Con thay đổi rõ khi bước vào tuổi dậy thì và ba mẹ không biết xử lý thế nào.

Theo CDC, hiện chưa có thuốc nào giải quyết những khó khăn chính của tự kỷ. Với các vấn đề đi kèm như lo âu, khó ngủ hay co giật, việc dùng thuốc hay không là do bác sĩ quyết định. Trước khi thử bất kỳ cách nào ngoài các cách thông thường, ba mẹ nên hỏi bác sĩ của con.

Đọc thêm: Ba Mẹ Cần Làm Gì Khi Phát Hiện Trẻ Tự Kỷ?

Ba mẹ cần nhớ gì sau bài này

Ba bạn nhỏ ngồi ghế quanh chiếc bàn thấp, cùng chuyền bóng nhựa nhiều màu cho nhau

Ba bạn ngồi quanh bàn nhỏ cùng chuyền bóng (Chi nhánh Quận 8)

Không ai nói trước được con sẽ thế nào. Nhưng ba mẹ không phải ngồi chờ. Việc con tự làm, cách con nói ra điều mình cần và nơi con được đón nhận đều có thể được xây dần từng ngày, từ lúc con còn nhỏ.

Hãy bắt đầu từ một việc nhỏ hôm nay, hợp với tuổi và nhu cầu của con.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ tự kỷ lớn lên có tự lập được không?

Chưa ai nói trước được cho từng trẻ. Theo WHO, có người tự kỷ sống độc lập, có người cần hỗ trợ lâu dài. Nhiều người đi học và đi làm, mức hỗ trợ cần thiết khác nhau ở mỗi người. Ba mẹ có thể tập cho con dần những việc như tự ăn, tự mặc, tự đi vệ sinh và nói ra điều mình cần.

Tự kỷ có mất đi khi con lớn lên không?

Theo CDC, tự kỷ có thể theo con suốt đời, nhưng biểu hiện có thể thay đổi theo thời gian. NHS cũng nói tự kỷ không phải là bệnh, và có nhiều cách hỗ trợ giúp con sống tốt hơn. Vì vậy ba mẹ nên tập trung vào nhu cầu thật của con.

Giúp con sớm có tốt hơn khi con lớn không?

CDC và WHO đều cho biết hỗ trợ sớm, đúng cách có thể giúp con tiến bộ về giao tiếp và phát triển. Tuy vậy không ai hứa được kết quả cụ thể. Nếu ba mẹ lo lắng, hãy nhờ bác sĩ nhi hoặc chuyên gia đánh giá con càng sớm càng tốt.

Con đã lớn mà ba mẹ mới lo thì có muộn không?

Không muộn để bắt đầu hỗ trợ. Ở tuổi nào con cũng có thể học thêm việc mới, từ giao tiếp đến tự lo cho mình. Ba mẹ nên nhờ chuyên gia đánh giá nhu cầu hiện tại của con, rồi chọn một hai việc nhỏ để tập đều.

Hệ thống trung tâm can thiệp sớm Thành Đạt

  • Cơ sở 1 – 77 Nguyễn Thế Truyện, P. Tân Sơn Nhì, Q.Tân Phú, HCM
  • Cơ sở 2 – 77/28/85 Đường số 9, Bình Hưng Hoà, Q.Bình Tân
  • Cơ sở 3 – 424/62E Lê Văn Quới, P. Bình Hưng Hòa A, Q.Bình Tân, HCM
  • Cơ sở 4 – 338/142E Chiến Lược, P.Bình Trị Đông A, Q. Bình Tân, HCM
  • Cơ sở 5 – 48 Đông Hưng Thuận 32, P. Tân Hưng Thuận, Q.12, HCM
  • Cơ sở 6 – 143 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, P.7, Q.8, HCM
  • Cơ sở 7 – 195/48 Nguyễn Văn Thương, P.25, Q.Bình Thạnh, HCM
  • Cơ sở 8 – 100/89 Đường 3, P.9, Q. Gò Vấp, HCM
  • Cơ sở 9 – 156/12 Nguyễn Hữu Dật, Phường Tây Thạnh, Tân Phú, HCM
  • Cơ sở 10 – 48/82/12 Đặng Nhữ Lâm, KP. 7, Thị Trấn Nhà Bè, Huyện Nhà Bè

Hotline: 0938.814.589 | Email: thanhdatfoundation@gmail.com

Gọi điện
SMS
Chỉ đường