Trẻ thường biết nói khi nào? Cách tính từ đầu tiên của con

Nhiều ba mẹ thắc mắc trẻ thường biết nói khi nào. Câu trả lời ngắn là không có một ngày cố định. Nhiều bé bập bẹ từ khoảng 9 tháng, gọi được ba mẹ quanh 1 tuổi, rồi ghép hai từ vào khoảng 2 tuổi. Nhưng mỗi bé đi theo nhịp riêng.

Bài này nói về giai đoạn 9–24 tháng. Ba mẹ sẽ biết thế nào được tính là “một từ”, con đi qua những bước nào và cách ghi lại những gì con nói. Các mốc dưới đây chỉ để tham khảo. Ba mẹ đừng dùng chúng để kết luận con chậm.

Trẻ thường biết nói khi nào? Các mốc từ 9 đến 24 tháng

Theo Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và Hiệp hội Ngôn ngữ – Lời nói – Thính học Hoa Kỳ (ASHA), các mốc sau thường được nhắc đến.

Tuổi	Điều thường thấy
Khoảng 9 tháng	Bập bẹ nhiều âm khác nhau như “mamama”, “bababa”. Giơ tay đòi bế (CDC).
10–12 tháng	Chỉ tay, vẫy tay, đưa đồ vật cho người khác xem (ASHA).
12 tháng	Gọi ba hoặc mẹ, hoặc gọi bằng một tên riêng. Vẫy chào. Hiểu từ “không” (CDC).
18 tháng	Cố nói ít nhất ba từ ngoài “ba” và “mẹ”. Làm theo lời dặn một bước mà ba mẹ không cần làm cử chỉ, ví dụ “đưa mẹ” (CDC).
24 tháng	Nói ít nhất hai từ đi liền nhau, như “thêm sữa”. Chỉ vào tranh khi được hỏi. Chỉ được ít nhất hai bộ phận trên cơ thể (CDC).

ASHA nhắc rằng mỗi bé phát triển khác nhau, kể cả trong cùng một nhà. Chưa đạt một mốc chưa chắc là có vấn đề. Nhưng đó là lý do để ba mẹ để ý kỹ hơn.

Ba mẹ muốn xem bức tranh lớn hơn từ 0 đến 5 tuổi có thể đọc bài dưới đây.

Đọc thêm: Trẻ chậm nói là gì? Dấu hiệu nhận biết và khi nào cần can thiệp

Thế nào được tính là “một từ”?

Đây là chỗ ba mẹ hay phân vân nhất. Con kêu “ba ba ba” khi đang lăn bóng một mình có tính không? Ba mẹ thử tự hỏi ba câu sau.

• Con có dùng cùng một âm cho cùng một người, một vật hoặc một việc không?
• Con có nói âm đó khi cần, chứ không phải phát ra ngẫu nhiên không?
• Người thân trong nhà có hiểu âm đó nghĩa là gì không?

Nếu cả ba câu đều “có”, ba mẹ có thể tính đó là một từ. Con không cần phát âm đúng.

Bập bẹ chưa tính là từ

Bập bẹ là chuỗi âm lặp lại như “bababa”, “dadada”. Bé thường bập bẹ khi chơi một mình hoặc khi nghe người lớn nói. Đây là bước chuẩn bị rất tốt, nhưng chưa gắn với một người hay một vật cụ thể.

Từ gần đúng vẫn tính là từ

Một tình huống thường gặp là bé nói “bua” mỗi lần thấy quả bóng, hoặc “măm” mỗi lần muốn ăn. Bé phát âm chưa đúng, nhưng dùng đều đặn cho đúng một thứ. Vậy là một từ.

Cử chỉ thì ghi riêng

Chỉ tay, vẫy tay, đưa đồ cho ba mẹ chưa phải là lời nói. Nhưng cử chỉ cho thấy con đã biết cách làm cho người khác hiểu mình. Ba mẹ nên ghi riêng một cột cho cử chỉ.

Nhại lại lời người lớn thì ghi riêng

Có bé lặp lại nguyên câu ba mẹ vừa nói. Ba mẹ hãy xem con có dùng câu đó đúng lúc, đúng việc không. Nếu con chỉ lặp lại mà chưa dùng để hỏi hay đòi, hãy ghi riêng, đừng tính vào vốn từ.

Từ bập bẹ đến ghép hai từ – con đi qua những bước nào?

Đa số bé đi qua các bước theo thứ tự dưới đây. Các bước có thể chồng lên nhau.

1. Bập bẹ nhiều âm. Khoảng 7–9 tháng, theo ASHA, bé bập bẹ thành chuỗi âm dài.
2. Dùng cử chỉ và âm để nói điều mình muốn. Bé chỉ tay vào bình nước và kêu “nươ”. Đây là lúc từ đầu tiên thường xuất hiện.
3. Thêm từng từ lẻ. Bé nói “bóng”, “mèo”, “đi”, “hết”. Mỗi từ thường đi kèm một cử chỉ.
4. Ghép hai từ. Bé nói “mẹ bế”, “uống sữa”, “ba đi”. Theo CDC và ASHA, mốc này nằm quanh 2 tuổi.

Ba mẹ lưu ý, “ba ba” hay “bóng bóng” chưa phải ghép hai từ. Ghép hai từ là hai từ khác nhau, nói liền nhau và có nghĩa, như “bóng đâu” hoặc “thêm bánh”.

Ghi lại vốn từ của con tại nhà, làm từng bước

Ghi chép giúp ba mẹ thấy rõ con đang tiến lên, thay vì lo theo cảm giác. Nếu sau này cần gặp bác sĩ, quyển sổ này cũng rất có ích.

Bước 1 – Chuẩn bị một chỗ ghi cố định

Một quyển sổ nhỏ hoặc ghi chú trong điện thoại là đủ. Cả nhà cùng ghi, kể cả ông bà và người trông trẻ.

Bước 2 – Mỗi từ ghi đủ bốn thứ, kể cả từ nói chưa đúng

Ghi con nói gì, con muốn nói gì, nói lúc nào và ngày nào. Từ gần đúng cũng cho thấy con đang học nói, nên ba mẹ đừng chỉ ghi từ chuẩn. Ví dụ như bảng sau.

Ngày	Con nói	Nghĩa là	Lúc nào
Đầu tháng	“măm”	Muốn ăn	Thấy mẹ cầm chén
Giữa tháng	“bua”	Quả bóng	Chỉ vào bóng trong rổ
Cuối tháng	“mẹ bế”	Đòi bế	Giơ hai tay

Bước 3 – Xem lại mỗi tháng một lần

Đọc lại quyển sổ vào một ngày cố định. Ba mẹ sẽ thấy con có thêm từ mới, dùng ở nhiều nơi hơn hay nói rõ hơn. Những thay đổi nhỏ này cũng đáng mừng.

Ngoài số từ, ba mẹ nên quan sát thêm gì?

Số từ chỉ là một phần. Cách con làm cho người khác hiểu mình cũng quan trọng không kém.

Những điều cần quan sát thêm

• Con có chỉ tay, vẫy tay, đưa đồ cho ba mẹ xem không?
• Khi ba mẹ gọi tên, con có quay lại hoặc nhìn không?
• Con có hiểu những lời dặn đơn giản, như “đưa mẹ” hay “lại đây” không?
• Con có bắt chước âm, tiếng động hay động tác, như vỗ tay, vẫy chào không?
• Khi chơi, con có nhìn mặt ba mẹ, có muốn khoe đồ chơi không?
• Con có đang làm được ít việc hơn so với trước đây không?

Một bé nói ít từ nhưng hiểu tốt, hay chỉ tay và hay nhìn ba mẹ là một hình ảnh khác với một bé ít nói, ít chỉ, ít nhìn. Ba mẹ hãy ghi lại cả hai phần để người xem xét có đủ thông tin.

Mỗi ngày ba mẹ có thể làm gì để con có thêm từ?

Bước 1 – Ngồi ngang tầm mắt với con

Ngồi xuống để con thấy rõ miệng và mặt ba mẹ. Con sẽ dễ nhìn và bắt chước hơn.

Bước 2 – Gọi tên những gì con đang nhìn

Con nhìn quả bóng, ba mẹ nói “bóng”. Nói chậm, rõ và ngắn, mỗi lần một hoặc hai từ.

Bước 3 – Chờ con vài giây

Sau khi nói, ba mẹ dừng lại và nhìn con. Cho con thời gian đáp lại bằng âm, cử chỉ hay ánh mắt.

Bước 4 – Nói thêm một chút về điều con vừa nói

Con nói “bua”, ba mẹ đáp “Bóng! Bóng tròn.” Ba mẹ không cần bắt con nói lại cho đúng.

Bước 5 – Xem sách tranh cùng con

Chỉ từng bức tranh, gọi tên và để con chỉ theo. Mỗi ngày vài phút là đủ.

Ba mẹ cũng đừng đoán hết ý rồi đưa đồ ngay. Hãy cho con một cơ hội để chỉ, kêu hoặc nói trước.

Đọc thêm: Ba Mẹ Làm Gì Khi Trẻ Chậm Nói

Khi nào ba mẹ nên nói chuyện với bác sĩ hoặc người làm chuyên môn?

CDC khuyên ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ của con trong ba trường hợp.

• Con chưa đạt một hay nhiều mốc theo tuổi.
• Con không còn làm được điều đã làm trước đó, ví dụ không còn nói hoặc vẫy tay như trước.
• Ba mẹ vẫn thấy lo dù chưa rõ vì sao.

ASHA cũng nhắc ba mẹ nên gặp bác sĩ nhi nếu con còn thiếu nhiều điều so với tuổi, không học thêm điều mới, hoặc mất đi điều đã biết. Viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết bác sĩ nhi có thể khám và thử thính giác cho con, rồi giới thiệu đến chuyên gia về lời nói và ngôn ngữ nếu cần.

Những người ba mẹ có thể gặp gồm bác sĩ nhi, chuyên viên âm ngữ trị liệu (người xem xét và giúp trẻ nói, hiểu lời tốt hơn), và chuyên gia tâm lý hoặc giáo dục đặc biệt. Chỉ người được đào tạo mới xem xét đầy đủ được tình trạng của con. Ba mẹ đừng tự kết luận chỉ dựa vào bảng mốc.

Ba mẹ không có lỗi khi con nói muộn hơn bạn bè. Việc ba mẹ quan sát và ghi chép đã là một bước giúp con rồi.

Đọc thêm: Trẻ Chậm Nói Có Sao Không?

Câu hỏi thường gặp

Bé 12 tháng chưa nói được từ nào có sao không?

Theo CDC, lúc 12 tháng bé thường gọi ba hoặc mẹ, hoặc gọi bằng một tên riêng, cùng với vẫy chào và hiểu từ ‘không’. Nếu con chưa làm được những điều này, ba mẹ chưa cần hoảng. Hãy ghi lại những âm và cử chỉ con đang có, rồi trao đổi với bác sĩ nhi ở lần khám gần nhất.

Bé gọi ‘ba’ ‘mẹ’ rồi thì có tính là đã biết nói không?

Có, nếu bé gọi đúng người và đúng lúc thì đó là từ đầu tiên. Nhưng chỉ một hai từ chưa cho thấy hết cách con làm cho người khác hiểu mình. Ba mẹ cũng nên để ý con có chỉ tay, nhìn ba mẹ, hiểu lời dặn và bắt chước hay không.

Bé nói ‘bua’ thay cho ‘bóng’ có được tính là một từ không?

Có. Nếu bé dùng ‘bua’ đều đặn cho quả bóng và người nhà hiểu được thì ba mẹ có thể tính đó là một từ. Ba mẹ chỉ cần nhắc lại đúng một cách nhẹ nhàng, như ‘Bóng! Con muốn bóng.’

Hai tuổi mà bé chưa ghép được hai từ thì nên làm gì?

CDC nêu mốc 24 tháng là bé nói ít nhất hai từ đi liền nhau. Nếu con chưa làm được, ba mẹ nên nói với bác sĩ nhi để được kiểm tra sự phát triển. Bác sĩ có thể thử thính giác và giới thiệu đến chuyên gia lời nói nếu cần. Chưa đạt mốc chưa có nghĩa là con có vấn đề, nhưng nên được xem sớm.

Có nên so con với con của bạn bè không?

Ba mẹ không nên. ASHA nhắc rằng mỗi bé phát triển khác nhau, kể cả anh chị em trong cùng một nhà. Cách tốt hơn là so con hôm nay với con của vài tuần trước, bằng quyển sổ ghi chép ở nhà.

Hệ thống trung tâm can thiệp sớm Thành Đạt

• Cơ sở 1 – 77 Nguyễn Thế Truyện, P. Tân Sơn Nhì, Q.Tân Phú, HCM
• Cơ sở 2 – 77/28/85 Đường số 9, Bình Hưng Hoà, Q.Bình Tân
• Cơ sở 3 – 424/62E Lê Văn Quới, P. Bình Hưng Hòa A, Q.Bình Tân, HCM
• Cơ sở 4 – 338/142E Chiến Lược, P.Bình Trị Đông A, Q. Bình Tân, HCM
• Cơ sở 5 – 48 Đông Hưng Thuận 32, P. Tân Hưng Thuận, Q.12, HCM
• Cơ sở 6 – 143 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, P.7, Q.8, HCM
• Cơ sở 7 – 195/48 Nguyễn Văn Thương, P.25, Q.Bình Thạnh, HCM
• Cơ sở 8 – 100/89 Đường 3, P.9, Q. Gò Vấp, HCM
• Cơ sở 9 – 156/12 Nguyễn Hữu Dật, Phường Tây Thạnh, Tân Phú, HCM
• Cơ sở 10 – 48/82/12 Đặng Nhữ Lâm, KP. 7, Thị Trấn Nhà Bè, Huyện Nhà Bè

Hotline: 0938.814.589 | Email: thanhdatfoundation@gmail.com