Sự phát triển của não bộ trẻ em và 6 việc nhỏ ba mẹ làm mỗi ngày

Rate this post

Sự phát triển của não bộ trẻ em diễn ra rất nhanh trong những năm đầu đời. Nghe vậy, nhiều ba mẹ lo mình bỏ lỡ điều gì đó. Tin tốt là não con lớn lên nhờ những việc rất thường ngày. Đó là được ôm, được nói chuyện, được chơi và được ngủ đủ.

Bài này giải thích ngắn gọn não con đang làm gì. Sau đó là 6 việc nhỏ ba mẹ làm được trong ngày. Nội dung dựa trên Trung tâm Phát triển Trẻ em của Đại học Harvard, cơ quan y tế Hoa Kỳ (CDC) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Sự phát triển của não bộ trẻ em diễn ra thế nào trong những năm đầu?

Bé gái áp tay lên má ngáp trước gương, bắt chước thẻ hình có chữ Buồn ngủ

Bé bắt chước nét mặt buồn ngủ trước gương (Chi nhánh Quận 8)

Mỗi giây có hơn một triệu đường nối mới

Não có rất nhiều tế bào. Các tế bào này nối với nhau bằng những đường nối nhỏ để truyền tin cho nhau. Nhờ đó con nhìn, nghe, hiểu và nói được.

Theo Trung tâm Phát triển Trẻ em của Đại học Harvard, trong vài năm đầu đời, mỗi giây có hơn 1 triệu đường nối mới được tạo ra. Điều này cho thấy não trẻ nhỏ rất nhạy với những gì xảy ra quanh con.

Các đường nối này không có sẵn đầy đủ. Chúng được tạo ra và trở nên chắc hơn nhờ những điều con được trải qua. Con nghe một giọng nói quen. Con nhìn một khuôn mặt thân thuộc. Con làm một việc nhiều lần. Việc lặp lại như vậy giúp đường nối chắc hơn.

Cái có trước làm nền cho cái có sau

Harvard ví não như một ngôi nhà được xây dần “từ dưới lên”. Đường nối đơn giản có trước. Đường nối phức tạp hơn được xây lên trên. Vì vậy, những gì hình thành sớm là nền cho những gì đến sau.

CDC cho biết 8 năm đầu đời có thể là nền cho việc học, sức khỏe và cuộc sống về sau. Điều này không có nghĩa mọi thứ đã an bài. Nó chỉ cho thấy những ngày bình thường bên con đều có giá trị.

Vì sao nói chuyện và chơi cùng con giúp não con phát triển?

Bạn gái đứng trên bóng thăng bằng cầm gậy, hai bạn khác đứng trong vòng cùng chơi

Vừa giữ thăng bằng vừa chuyền vòng cùng bạn (Chi nhánh Quận 8)

Con “gửi”, ba mẹ “đáp lại”

Harvard ví việc này như trò đánh bóng qua lại. Con bi bô, chỉ tay hoặc khóc. Người lớn đáp lại bằng ánh mắt, lời nói hoặc cái ôm. Mỗi lần như vậy là một lượt qua lại.

Một tình huống thường gặp là bé chỉ vào con chó. Mẹ nhìn theo và nói “Con chó. Chó đang chạy.” Bé nhìn mẹ rồi chỉ tiếp. Chỉ vài giây đã có hai, ba lượt qua lại.

Theo Harvard, những lượt qua lại này giúp xây và làm chắc các đường nối trong não. Các đường nối đó cần cho việc nói chuyện và kết thân với người khác.

Gọi tên điều con thấy giúp con nối lời nói với sự vật

Harvard cho biết gọi tên điều con đang nhìn, đang làm hay đang cảm thấy giúp xây nền cho ngôn ngữ. Điều này đúng ngay cả khi con chưa nói và chưa hiểu lời.

CDC cũng nói trẻ học tốt nhất khi ba mẹ thay phiên nhau lúc nói chuyện và chơi. Nói chuyện, đọc sách và chơi đều giúp não con phát triển.

Với con chậm nói hoặc con khó giao tiếp, những lượt qua lại này càng đáng để ý. Chúng không thay được việc đánh giá của người có chuyên môn. Nhưng đây là lúc con được luyện nhìn, chờ và đáp lại.

Đọc thêm: Tại Sao Trẻ Chậm Phát Triển Ngôn Ngữ?

Ba mẹ có thể làm gì cho con trong một ngày?

Hai bạn nhỏ cầm gậy chuyền chiếc vòng đỏ cho nhau, một bạn đứng trong vòng vàng

Hai bạn chuyền vòng qua gậy, tập phối hợp tay mắt (Chi nhánh Quận 8)

Ba mẹ không cần đồ đắt tiền. Cũng không cần dành cả ngày. Hãy chọn một hai việc để bắt đầu, rồi thêm dần.

Bước 1 – Nói tên điều con đang nhìn và đang làm

Lúc tắm, lúc ăn, lúc đi chợ, ba mẹ nói ra điều con đang để ý. Dùng câu ngắn, từ thật.

  • Con cầm cái muỗng. Ba mẹ nói “Muỗng. Con cầm muỗng.”
  • Con nhìn mưa. Ba mẹ nói “Mưa. Mưa rơi.”
  • Con khóc. Ba mẹ nói “Con buồn. Con muốn mẹ ôm.”

Hãy nói về điều con đang để ý, đừng bắt con nhắc lại. Ngồi ngang tầm mắt để con thấy mặt ba mẹ.

Bước 2 – Chơi thay phiên, một lượt con, một lượt ba mẹ

Lăn bóng qua lại. Xếp khối nối nhau. Bắt chước tiếng con kêu. Con làm gì, ba mẹ làm lại. Rồi dừng và chờ.

Khi chờ, hãy nhìn con với ánh mắt mong đợi. Nếu con chưa đáp, ba mẹ làm mẫu một lần rồi chờ tiếp. Đừng vội làm thay con. Lượt của con có thể chỉ là một cái nhìn hoặc một cái chỉ tay. Vậy cũng là con đã đáp.

Bước 3 – Đọc sách và hát cùng con mỗi ngày

CDC cho biết chia sẻ sách, truyện và bài hát với con giúp con học nói và giao tiếp. WHO cũng khuyên đọc sách và kể chuyện cùng con lúc con ngồi yên.

Ba mẹ không cần đọc hết trang. Hãy chỉ vào tranh, gọi tên, rồi hỏi “Con gì đây?”. Con muốn nghe lại một quyển nhiều lần cũng được. Nghe lại giúp con quen với từ.

Đọc thêm: Cách Dạy Trẻ Chậm Phát Triển Ngôn Ngữ Hiệu Quả

Bước 4 – Cho con ngủ đủ giờ và đi ngủ đều mỗi ngày

WHO đưa ra mức ngủ khuyên dùng cho trẻ dưới 5 tuổi, đã tính cả giấc ngủ ngày.

Tuổi của con Giờ ngủ mỗi ngày theo WHO
0–3 tháng 14–17 giờ
4–11 tháng 12–16 giờ
1–2 tuổi 11–14 giờ
3–4 tuổi 10–13 giờ, có thể gồm một giấc ngủ ngày

Với trẻ từ 1 đến 4 tuổi, WHO nhắc nên có giờ ngủ và giờ thức dậy đều đặn. Đây là mức chung, mỗi con có thể hơi khác nhau. Nếu ba mẹ lo về giấc ngủ của con, hãy hỏi bác sĩ nhi.

Bước 5 – Giảm xem màn hình, nếu xem thì ngồi xem cùng con

WHO không khuyên cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình khi ngồi yên. Với trẻ 2 đến 4 tuổi, WHO nói không quá 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt.

Khi con nhìn màn hình, con ít có lượt qua lại với người thật. Vì vậy ba mẹ có thể thử vài việc.

  • Tắt ti vi khi đang chơi hoặc đang ăn.
  • Nếu cho con xem, ngồi cạnh con và nói về điều con thấy.
  • Đổi một phần giờ xem thành giờ đọc sách hoặc chơi với ba mẹ.

Bước 6 – Giúp con thấy an toàn và được đáp lại

CDC cho biết căng thẳng nặng và tổn thương lớn lúc nhỏ có thể ảnh hưởng lâu dài đến não của trẻ. Được chăm sóc và được đáp lại đúng lúc giúp bảo vệ não đang lớn.

Việc này đơn giản hơn ba mẹ nghĩ. Khi con khóc hoặc ăn vạ, ba mẹ bình tĩnh lại trước. Rồi ba mẹ nói tên điều con đang cảm thấy và ở cạnh con. Ba mẹ cũng có ngày mệt. Không ai làm được hết mọi việc mỗi ngày, và ba mẹ không cần hoàn hảo.

Ba mẹ nên nhớ gì khi làm những việc này?

Bé trai đưa hai tay lên mắt làm động tác khóc trước gương, theo thẻ hình cảm xúc

Bé làm động tác khóc theo thẻ hình trước gương (Chi nhánh Quận 8)

  • Mỗi con lớn lên theo nhịp riêng. Đừng so con với con nhà khác.
  • Không việc nào đảm bảo con sẽ “thông minh hơn”. Ba mẹ chỉ đang cho con nhiều cơ hội gần gũi và học hỏi.
  • Làm ít mà đều thì tốt hơn làm nhiều rồi bỏ.
  • Hôm nào chưa làm được, ngày mai làm lại. Không cần tự trách.

Khi nào ba mẹ nên nhờ người có chuyên môn đánh giá?

Ba bạn nhỏ trong lớp học cầu vồng, một bạn đứng trên bóng thăng bằng cầm gậy chuyền vòng

Các bạn chơi chuyền vòng trong lớp học (Chi nhánh Quận 8)

CDC khuyên theo dõi các mốc phát triển của con để sớm thấy nếu có điều cần để ý. Ba mẹ có thể nhờ bác sĩ nhi, chuyên viên tập nói (âm ngữ trị liệu) hoặc chuyên viên tâm lý, giáo dục đặc biệt xem xét khi thấy những điều sau. Đây chỉ là dấu hiệu cần được xem xét, không phải kết luận.

  • Con ít nhìn mặt, ít đáp khi gọi tên hoặc ít chơi qua lại với người khác.
  • Con ít bi bô, ít chỉ tay hoặc nói ít hơn trước.
  • Con từng làm được một việc, nay không làm nữa.
  • Ba mẹ vẫn lo dù đã chơi và nói chuyện với con đều đặn.

Chỉ người được đào tạo mới đánh giá được con. Ba mẹ cứ ghi lại điều mình thấy, hoặc quay một đoạn ngắn lúc con chơi, để mang theo khi đi khám.

Đọc thêm: 5 Biểu Hiện Của Trẻ Chậm Phát Triển Ngôn Ngữ

Câu hỏi thường gặp

Não bộ của trẻ phát triển nhanh nhất vào lúc nào?

Theo Trung tâm Phát triển Trẻ em của Đại học Harvard, não chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ những điều con được trải qua trong những năm đầu đời. Mỗi giây có hơn 1 triệu đường nối mới được tạo ra trong vài năm đầu. CDC cũng cho biết 8 năm đầu có thể là nền cho việc học và sức khỏe về sau. Vì vậy ba mẹ nên chơi, nói chuyện và đọc sách cùng con từ sớm.

Con đã lớn rồi, bây giờ chơi và nói chuyện cùng con có muộn không?

Không bao giờ là muộn để bắt đầu. Dù những năm đầu rất quan trọng, chơi, nói chuyện và đọc sách cùng con ở tuổi nào cũng giúp ba mẹ và con gần nhau hơn. Nếu ba mẹ lo về cách con nói hoặc giao tiếp, hãy nhờ người có chuyên môn đánh giá thay vì chờ thêm.

Cho con xem màn hình bao lâu là hợp lý?

Theo WHO, trẻ dưới 2 tuổi không nên xem màn hình khi ngồi yên. Trẻ 2 đến 4 tuổi không nên xem quá 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt. Nếu cho con xem, ba mẹ nên ngồi cạnh và nói về điều con thấy.

Con chậm nói thì chỉ cần làm những việc này tại nhà là đủ chưa?

Những việc này là nền tốt cho mọi trẻ, nhưng không thay được việc đánh giá của người có chuyên môn. Không ai biết trước con sẽ nói sớm đến đâu, vì mỗi con có nhịp riêng. Nếu ba mẹ thấy con ít chơi qua lại, ít bi bô hoặc ít đáp khi gọi, hãy gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên viên tập nói để biết con cần hỗ trợ gì.

Hệ thống trung tâm can thiệp sớm Thành Đạt

  • Cơ sở 1 – 77 Nguyễn Thế Truyện, P. Tân Sơn Nhì, Q.Tân Phú, HCM
  • Cơ sở 2 – 77/28/85 Đường số 9, Bình Hưng Hoà, Q.Bình Tân
  • Cơ sở 3 – 424/62E Lê Văn Quới, P. Bình Hưng Hòa A, Q.Bình Tân, HCM
  • Cơ sở 4 – 338/142E Chiến Lược, P.Bình Trị Đông A, Q. Bình Tân, HCM
  • Cơ sở 5 – 48 Đông Hưng Thuận 32, P. Tân Hưng Thuận, Q.12, HCM
  • Cơ sở 6 – 143 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, P.7, Q.8, HCM
  • Cơ sở 7 – 195/48 Nguyễn Văn Thương, P.25, Q.Bình Thạnh, HCM
  • Cơ sở 8 – 100/89 Đường 3, P.9, Q. Gò Vấp, HCM
  • Cơ sở 9 – 156/12 Nguyễn Hữu Dật, Phường Tây Thạnh, Tân Phú, HCM
  • Cơ sở 10 – 48/82/12 Đặng Nhữ Lâm, KP. 7, Thị Trấn Nhà Bè, Huyện Nhà Bè

Hotline: 0938.814.589 | Email: thanhdatfoundation@gmail.com

Gọi điện
SMS
Chỉ đường